Przedawnienie roszczeń w sporach frankowych bezpośrednio decyduje o tym, czy kredytobiorca odzyska nienależnie pobrane świadczenia, czy też utraci to prawo bezpowrotnie. Wymaga więc precyzyjnego ustalenia terminu, od którego liczy się bieg przedawnienia, oraz podjęcia działań skutecznie go przerywających.
Co oznacza przedawnienie roszczeń w sporach frankowych?
Przedawnienie roszczeń w sporach frankowych to mechanizm, który po upływie określonego w Kodeksie cywilnym terminu pozbawia stronę możliwości skutecznego dochodzenia roszczenia przed sądem. Roszczenie nie znika, ale dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia, a sąd wówczas oddali powództwo. Dotyczy to zarówno banku, jak i kredytobiorcy.
W praktyce frankowej kluczowe jest rozróżnienie: roszczenia majątkowe (np. o zwrot rat, prowizji, składek ubezpieczeniowych) podlegają przedawnieniu, natomiast roszczenie o ustalenie nieważności umowy – jako roszczenie niemajątkowe – nie. Kredytobiorca może więc żądać ustalenia nieważności umowy nawet po wielu latach, ale dochodzenie zwrotu wszystkich nienależnych świadczeń może być częściowo ograniczone przez upływ terminu przedawnienia.
Jakie terminy przedawnienia obowiązują bank i kredytobiorców?
Po nowelizacjach Kodeksu cywilnego co do zasady roszczenia banku jako przedsiębiorcy przedawniają się z upływem 3 lat, natomiast roszczenia konsumenta – po 6 latach. W sprawach frankowych nie liczy się jednak wyłącznie data wypłaty kredytu czy spłaty konkretnej raty, lecz moment, w którym strona uzyskała realną wiedzę o wadliwości umowy i możliwości wystąpienia z roszczeniem.
Dla kredytobiorców 6‑letni termin obejmuje roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń (rat kapitałowo‑odsetkowych, opłat, prowizji), których zapłata nastąpiła po dacie uzyskania wiedzy o abuzywności. W praktyce zdarza się, że roszczenia dotyczące najwcześniejszych rat są już przedawnione, podczas gdy nowsze wpłaty wciąż mogą być skutecznie dochodzone. Z kolei w przypadku banku 3‑letni termin dotyczy jego żądania zwrotu wypłaconego kapitału po unieważnieniu umowy.
Kiedy rozpoczyna się bieg terminu przedawnienia roszczeń z kredytu frankowego?
Bieg przedawnienia roszczeń kredytobiorcy nie rozpoczyna się automatycznie w dniu zawarcia umowy kredytowej. Kluczowe jest ustalenie chwili, w której konsument w sposób obiektywnie uchwytny mógł zrozumieć, że w umowie znajdują się klauzule abuzywne oraz że przysługuje mu roszczenie wobec banku. Typowe momenty to: otrzymanie opinii prawnej, udział w spotkaniu informacyjnym, zapoznanie się z istotnym wyrokiem sądu dotyczącym analogicznej umowy, czy pierwsza konsultacja z prawnikiem.
Dla roszczeń banku początek biegu przedawnienia wiąże się z formalnym zakwestionowaniem umowy przez kredytobiorcę. Może to nastąpić poprzez reklamację, wezwanie do zapłaty, złożenie pozwu lub jednoznaczne pisemne oświadczenie o nieważności umowy. Od tej chwili bank ponosi ryzyko upływu trzyletniego terminu na dochodzenie zwrotu kapitału. W sporach sądowych precyzyjne wykazanie daty uzyskania „wiedzy” przez obie strony ma często zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy.
Jak przerwać lub zawiesić bieg terminu przedawnienia roszczeń?
Najpewniejszym sposobem na przerwanie biegu przedawnienia roszczeń kredytobiorcy jest złożenie pozwu przeciwko bankowi. Wniesienie pozwu powoduje, że termin przedawnienia przestaje biec, a po prawomocnym zakończeniu postępowania zaczyna biec na nowo. W praktyce oznacza to zabezpieczenie całego dochodzonego roszczenia na czas trwania procesu.
Częstym błędem jest przekonanie, że negocjacje ugodowe, sama reklamację czy korespondencja z bankiem zawieszają bieg terminu – tak nie jest. Reklamacja może zainicjować bieg przedawnienia roszczeń banku, ale nie przerywa przedawnienia roszczeń kredytobiorcy. Wyjątkiem mogą być niektóre czynności podejmowane przed sądem lub mediatorem, jeśli spełniają ustawowe przesłanki „czynności przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju”. Dlatego działania muszą być planowane z wyprzedzeniem i w sposób przemyślany.
W praktyce pomocne jest wsparcie wyspecjalizowanej kancelarii.
Jakie skutki prawne niesie upływ terminu przedawnienia?
Upływ terminu przedawnienia powoduje, że roszczenie nadal istnieje, ale dłużnik może skutecznie uchylić się od jego spełnienia poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. W sporach frankowych bank, który przegapił 3‑letni termin, nie może już skutecznie żądać zwrotu kapitału od kredytobiorcy po unieważnieniu umowy. Z kolei kredytobiorca, który nie dochodzi na czas zwrotu nienależnie pobranych rat, ryzykuje utratę części lub całości świadczeń podlegających zwrotowi.
Istotne jest rozróżnienie: roszczenie o ustalenie nieważności umowy nie przedawnia się, więc nawet po wieloletniej spłacie możliwe jest stwierdzenie nieważności. Jednak brak działań w odpowiednim czasie skutkuje często przedawnieniem części świadczeń już zapłaconych, co wprost przekłada się na niższą kwotę do odzyskania. Konsekwencje te są nieodwracalne – sąd nie może „przywrócić” przedawnionego roszczenia, jeżeli druga strona skutecznie powoła się na upływ terminu.
Jak orzecznictwo TSUE i SN wpływa na terminy przedawnienia w sprawach frankowych?
Orzecznictwo TSUE ukształtowało fundamenty ochrony konsumentów w sporach frankowych. Wyrok z 3 października 2019 r. w sprawie Dziubak potwierdził, że bieg przedawnienia roszczeń konsumenta nie może rozpoczynać się, zanim nabył on realną wiedzę o nieuczciwym charakterze postanowień umownych. To rozstrzygnięcie zapobiegło sytuacji, w której roszczenia wygasałyby, zanim konsumenci zdążyli zorientować się w swoich prawach.
Z kolei polska uchwała Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r. ujednoliciła podejście do roszczeń banków, wskazując, że termin ich przedawnienia należy liczyć od momentu oficjalnego zakwestionowania umowy przez konsumenta. W połączeniu z wyrokiem TSUE z 14 grudnia 2023 r. oznacza to, że bieg terminów dla obu stron powiązano z konkretnymi, uchwytnymi zdarzeniami, a nie z abstrakcyjną datą zawarcia umowy. Sądy krajowe, stosując dyrektywę 93/13/EWG, są zobowiązane interpretować przepisy o przedawnieniu w sposób zapewniający rzeczywistą, a nie iluzoryczną ochronę konsumenta.
Jakie działania prawne zabezpieczają roszczenia frankowiczów przed przedawnieniem?
Podstawowym narzędziem zabezpieczenia roszczeń frankowiczów jest pozew o ustalenie nieważności umowy i zapłatę. Taki pozew obejmuje zarówno żądanie stwierdzenia nieważności, jak i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co skutecznie przerywa bieg przedawnienia dla wszystkich objętych nim roszczeń. W praktyce istotne jest prawidłowe sformułowanie żądań i ich wartości, aby nie pozostawić części świadczeń poza zakresem ochrony.
Jako działania uzupełniające stosuje się: starannie udokumentowaną reklamację, wezwanie do zapłaty, a w niektórych przypadkach także zarzut potrącenia wierzytelności banku z roszczeniami kredytobiorcy. Te czynności wymagają jednak precyzyjnej analizy prawnej, gdyż nie każda forma kontaktu z bankiem skutkuje przerwaniem przedawnienia. Kancelarie specjalizujące się w sporach frankowych, w tym Dowlegal, zwykle rozpoczynają od szczegółowego audytu umowy i historii spłat, wyznaczając graniczne daty przedawnienia i rekomendując harmonogram działań procesowych, który minimalizuje ryzyko utraty części roszczeń.
